विलास हरीभाऊ रूपवते

विलास हरीभाऊ रूपवते
Born	१६ मार्च १९६७
Birth place	वाडिया हॉस्पिटल, परेल, मुंबई
Other political affiliations	इंडियन नॅशनल काँग्रेस (२०११–२०१७)
Spouse	संगीता विलास रूपवते
Children	२ (प्रतिश आणि अतिश)
Occupation	समाजसेवक, व्यवसायिक, मानवतावादी
Website	https://www.vilasrupawate.com

मुख्य चरित्र

• विलास हरीभाऊ रूपवते (जन्म १६ मार्च १९६७, वाडिया हॉस्पिटल, परेल, मुंबई) हे महाराष्ट्रातील प्रख्यात समाजसेवक, मानवतावादी कार्यकर्ते आणि दुर्बल घटकांच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर झटणारे नेते आहेत. • १९९५ पासून ते विधवा, निराधार महिला, देवदासी, घरकाम करणाऱ्या महिला, अपंग, तृतीयपंथी, तसेच वंचित घटकांच्या न्यायासाठी सातत्याने काम करत आहेत.

प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब

• विलास रूपवते यांचा जन्म १६ मार्च १९६७ रोजी मुंबईतील वाडिया हॉस्पिटल, परेल येथे झाला. • त्यांचे मूळ गाव डुबेरे, तालुका सिन्नर, जिल्हा नाशिक येथे आहे. • बालपणात ते नायगाव भोईवाडा, दादर, मुंबई येथे राहिले. • त्यांचे वडील हरीभाऊ यशवंत रूपवते आणि आई मैनाबाई हरीभाऊ रूपवते होत. • त्यांना चार भावंडे आहेत — सिंधूताई, मिलिंद, संजय आणि अरूण. • पत्नीचे नाव सौ. संगीता विलास रूपवते असून त्यांना दोन विवाहित मुले आहेत — प्रतिश रूपवते व अतिश रूपवते. • सुनबाई — सौ. दीप्ती प्रतिश रूपवते आणि सौ. स्वराली अतिश रूपवते.

वैयक्तिक आवड व छंद

• विलास रूपवते यांना सर्व प्रकारच्या खेळांमध्ये रस आहे आणि समाजसेवा हे त्यांचे प्रमुख ध्येय आहे. • ते निर्वेशनी (धर्मनिरपेक्ष) विचारांचे आहेत आणि त्यांचा ब्लड ग्रुप O+ आहे. • व्यवसायाने ते व्यवसायिक (बिझनेसमन) आहेत.

समाजसेवा व जनआंदोलन

• १९९५ पासून विलास रूपवते यांनी आयुष्य गरीब, निराधार आणि वंचित घटकांच्या सेवेकरिता समर्पित केले आहे. • त्यांच्या माता रमाबाई आंबेडकर नगर, घाटकोपर येथील कार्यालयात दररोज शेकडो ज्येष्ठ नागरिक, निराधार व गरीबांना अन्नदान दिले जाते. तसेच एका ट्रस्टच्या माध्यमातून त्यांनी स्वस्तधारा दवाखाना सुरू करून गोरगरीब रुग्णांना मदत केली आहे. • २००८ साली, त्यांनी ३,००० पेक्षा जास्त देवदासी, विधवा, घरकाम करणाऱ्या महिला व तृतीयपंथी यांच्यात दिवाळीच्या निमित्ताने अन्नधान्य आणि जीवनावश्यक वस्तूंचे वाटप केले. • १९८२ साली, केवळ १४ वर्षांचे असताना, त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ नामांतर आंदोलनात सहभाग घेतला. त्यावेळी ते प्राध्यापक डॉ. जोगेंद्र कवाडे, पत्रकार दिवाकर शेजवळ आणि आनंद शिंदेकर यांच्या सोबत आझाद मैदानातील सत्याग्रहात सहभागी झाले होते. • पुढे ते भारतीय दलित पँथर संघटनेत रामदास आठवले साहेबांसोबत वयाच्या २४ वर्षांपर्यंत कार्यरत होते.

मानवतावादी कार्य

• विलास रूपवते यांनी सर्व धर्मीय लोकांसाठी समान भावनेने काम केले आहे. त्यांनी बुद्धविहार, मंदिरे, मशिदी, गुरुद्वारे व चर्च अशा धार्मिक ठिकाणांना आर्थिक मदत केली आहे. तसेच गणेशोत्सव, दहीहंडी, जयंती उत्सव यांना देखील पाठबळ दिले. • त्यांनी कॅन्सर, किडनी, हृदयविकार, अपघातग्रस्त रुग्ण, तसेच अपंग व अंध व्यक्तींना आर्थिक मदत दिली आहे. • हजारो तरुणांना रोजगार, व्यवसाय व मार्गदर्शन मिळवून दिले आहे. • ते सातत्याने रक्तदान शिबिरे, वैद्यकीय शिबिरे, चष्मा तपासणी, एचआयव्ही जनजागृती कार्यक्रम, तसेच अपंगांना व्हीलचेअर व साहित्य वितरण अशा सामाजिक उपक्रमांचे आयोजन करत आले आहेत. • कारगिल युद्ध काळात शहीद सैनिकांच्या कुटुंबांना त्यांनी मुख्यमंत्री निधीद्वारे आर्थिक मदत दिली. • एका रक्तपेढीतील भ्रष्टाचार उघड करून त्यांनी अनेकांचे जीव वाचवले. • जनतेच्या समस्यांसाठी त्यांनी अनेक वेळा उपोषणे केले — त्यापैकी एक चार दिवसांचे उपोषण २०१० मध्ये आझाद मैदानात झाले होते.

प्रमुख आंदोलने व ऐतिहासिक चळवळी

• विलास रूपवते यांच्या नेतृत्वाखाली देवदासी, विधवा, परित्यक्ता, तृतीयपंथी, निराधार व घरकाम करणाऱ्या महिलांसाठी राज्यभरात अनेक ऐतिहासिक मोर्चे काढले गेले. • २०१० साली, त्यांच्या संघटनेच्या महिलांनी “भारत अजून महिलांसाठी स्वातंत्र्य मिळालेले नाही” असे म्हणत अर्धनग्न आंदोलन केले. या आंदोलनाची दखल बीबीसी आणि आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी घेतली. • २२ जून २०१० रोजी संपूर्ण महाराष्ट्रात आंदोलन दिवस साजरा झाला — रेल्वे रोको, रास्ता रोको, तहसील कार्यालयांवर हल्ले, आंदोलने, आणि विधानसभा अधिवेशनात महिला घुसल्या. या आंदोलनांमध्ये २००० हून अधिक महिलांवर गुन्हे दाखल झाले, तसेच रूपवते यांनाही अटक झाली. • त्यांनी दादर शिवाजी पार्क, आझाद मैदान, आणि सौमया मैदान (सायन) येथे लाखो महिलांचे मोर्चे आणि सभा घेतल्या. त्या सभांमध्ये मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण आणि इतर मंत्री उपस्थित होते.

पुरस्कार आणि सन्मान

• २०१४ साली, महाराष्ट्र शासनाने विलास रूपवते यांना दिवंगत लताताई सकट पुरस्कार प्रदान केला. या पुरस्कारामध्ये ₹१ लाखांचे मानधन आणि मानचिन्ह देण्यात आले. • त्यांना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा फुले, छत्रपती शिवाजी महाराज, शाहिर अण्णाभाऊ साठे, आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या विचारांवर आधारित विविध संस्थांकडून सन्मानित करण्यात आले आहे.

राजकीय कारकीर्द

• विलास रूपवते यांनी खालील पदांवर कार्य केले आहे — • अध्यक्ष – महाराष्ट्र निराधार देवदासी महिला संघटना • अध्यक्ष – ऑल इंडिया ब्लू टायगर संघटना • अध्यक्ष – दुर्बल घटक आघाडी • माजी सचिव – महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटी • माजी सरचिटणीस – मुंबई काँग्रेस कमिटी • माजी अध्यक्ष – निराधार निराश्रित विकास विभाग • सध्या – शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) गटाशी संलग्न • २०१० मध्ये, उद्धव ठाकरे यांनी त्यांना खासदारकीची उमेदवारी देण्याचा प्रस्ताव दिला, परंतु अपघातामुळे ते शक्य झाले नाही. • नंतर त्यांना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, अमित शाह, देवेंद्र फडणवीस आणि राज ठाकरे यांच्याकडूनही राजकीय ऑफर आल्या. राज ठाकरे यांनी त्यांच्या निःस्वार्थ वृत्तीचे कौतुक करत त्यांना “जनतेसाठी जगणारा नेता” असे संबोधले.

शासनातील मागण्या व योगदान

• त्यांच्या नेतृत्वाखाली शासनाने अनेक महिला व सामाजिक योजनांमध्ये सुधारणा केल्या. त्यांनी केलेल्या प्रमुख मागण्या पुढीलप्रमाणे — • देवदासी व विधवा महिलांसाठी स्वतंत्र महामंडळ स्थापन करणे. • १९९४ नंतर राहिलेल्या देवदासींचे पुन्हा सर्वेक्षण करणे. • विधवा व ज्येष्ठ नागरिकांना दरमहा ₹५००० पेन्शन देणे. • निराधार योजनेतील जाचक अटी रद्द करणे. • तृतीयपंथीयांसाठी शासनाकडून घरे उपलब्ध करून देणे. • सेक्स वर्कर महिलांना कायदेशीर मान्यता व पेन्शन सुविधा मिळवून देणे.

इतर उल्लेखनीय कार्य

• २०१५ साली त्यांनी Google विरोधात आंदोलन केले आणि त्यानंतर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा डूडल Google ने प्रसिद्ध केला. • मराठी सहावीच्या पुस्तकात डॉ. आंबेडकरांची चुकीची जन्मतारीख सुधारण्यासाठी त्यांनी आंदोलन केले आणि पुस्तक सुधारले गेले. • शाहिर सचिन माळी यांच्या सुटकेसाठी उपोषण करून त्यांची सुटका केली. • रामाबाई नगर, घाटकोपर येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा १३ फुटांचा पुतळा उभारला. • तृतीयपंथी, विधवा, देवदासी महिला यांना लोकसभा निवडणुकीत उमेदवारी मिळवून दिली. • कोविड काळात महिलांसाठी रेल्वे सुरू करून घेतली व हजारो नागरिकांना राशन व आर्थिक मदत केली. • लोकांच्या रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आयुर्वेदिक गोळ्यांचे वाटप केले.

अपघात आणि संघर्ष

• २००९ मध्ये त्यांचा गंभीर अपघात झाला ज्यामध्ये हात, पाय व मणक्यांची हाडे तुटली, चेहरा जखमी झाला. परंतु गरीब जनतेच्या आशीर्वादाने ते लवकर बरे झाले आणि पुन्हा समाजासाठी उभे राहिले. • शासनाकडून अनेकदा दबाव व त्रास असूनही, विलास रूपवते यांनी आपला लढा कधीच थांबवला नाही.

निष्कर्ष

• विलास रूपवते हे आजही महाराष्ट्रातील वंचित, शोषित, दुर्बल घटकांसाठी सातत्याने झटत आहेत. त्यांचे कार्य महाराष्ट्रातील सामाजिक परिवर्तनाचे जिवंत प्रतीक आहे.